Τι αλλάζει όταν κατανοούμε τον εαυτό μας

Η κατανόηση του εαυτού συχνά αντιμετωπίζεται ως μια διανοητική διαδικασία. Σαν να πρόκειται απλώς για μια καλύτερη γνώση της προσωπικότητάς μας, των συναισθημάτων μας ή της ιστορίας μας.

Στην πραγματικότητα, η ουσιαστική κατανόηση είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό.

Δεν αφορά μόνο το να γνωρίζουμε γιατί αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε ή αντιδρούμε με συγκεκριμένους τρόπους. Αφορά τη δυνατότητα να βλέπουμε καθαρότερα τις δυνάμεις που επηρεάζουν τη ζωή μας και να αποκτούμε μεγαλύτερη ελευθερία απέναντί τους.

Πολλά από όσα κάνουμε στην καθημερινότητά μας δεν είναι αποτέλεσμα συνειδητής επιλογής. Είναι τρόποι αντίδρασης που έχουν διαμορφωθεί σταδιακά μέσα από τις εμπειρίες μας. Τρόποι με τους οποίους μάθαμε να προστατευόμαστε, να σχετιζόμαστε, να αντιμετωπίζουμε τον φόβο, την απόρριψη, την αβεβαιότητα ή την απώλεια.

Όταν αυτές οι διαδικασίες παραμένουν έξω από την επίγνωσή μας, λειτουργούν σχεδόν αυτόματα. Ο άνθρωπος μπορεί να απομακρύνεται χωρίς να καταλαβαίνει τι φοβάται. Να θυμώνει χωρίς να αντιλαμβάνεται τι έχει αγγίξει μέσα του. Να αμφισβητεί τον εαυτό του χωρίς να γνωρίζει από πού προέρχεται αυτή η αμφιβολία. Να επαναλαμβάνει τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις του χωρίς να κατανοεί τι τον οδηγεί σε αυτά.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι μόνο η συμπεριφορά που λειτουργεί αυτόματα. Συχνά αυτόματες είναι και οι ερμηνείες που δίνουμε στα γεγονότα, οι προσδοκίες που έχουμε από τους άλλους και τα συμπεράσματα που βγάζουμε για τον εαυτό μας.

Η κατανόηση αρχίζει τη στιγμή που κάτι από αυτή τη διαδικασία γίνεται ορατό.

Μια αντίδραση αποκτά νόημα.

Ένας φόβος συνδέεται με την ιστορία του.

Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο αρχίζει να αποκαλύπτει τη λειτουργία του.

Και τότε συμβαίνει κάτι σημαντικό.

Ο άνθρωπος αποκτά μια μικρή αλλά ουσιαστική απόσταση από αυτό που μέχρι εκείνη τη στιγμή τον καθοδηγούσε.

Δεν ταυτίζεται πλέον απόλυτα με την εμπειρία του.

Μπορεί να την παρατηρήσει.

Να τη σκεφτεί.

Να την κατανοήσει.

Και σταδιακά να επιλέξει πώς θέλει να απαντήσει απέναντί της.

Η κατανόηση αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ζούμε.

Όταν κατανοούμε βαθύτερα τι μας φοβίζει, τι μας πληγώνει, τι αναζητούμε και τι αποφεύγουμε, αποκτούμε μεγαλύτερη ελευθερία απέναντι σε μοτίβα που μέχρι τότε λειτουργούσαν αυτόματα. Δεν σημαίνει ότι παύουμε να δυσκολευόμαστε ή ότι εξαφανίζονται όλα όσα μας πονάνε. Σημαίνει όμως ότι οι επιλογές μας δεν καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από αυτά.

Ένας άνθρωπος που κατανοεί βαθύτερα τον φόβο της απόρριψης μπορεί να συνεχίσει να τον αισθάνεται. Ίσως όμως να μην απομακρύνεται πια κάθε φορά που νιώθει ευάλωτος. Ένας άνθρωπος που αναγνωρίζει την τάση του να αμφισβητεί διαρκώς τον εαυτό του μπορεί να εξακολουθεί να έχει αμφιβολίες. Ίσως όμως να μην αφήνει πλέον αυτές τις αμφιβολίες να καθορίζουν κάθε απόφασή του.

Αυτό είναι το ουσιαστικό αποτέλεσμα της κατανόησης.

Δεν αλλάζει μόνο όσα γνωρίζουμε για τον εαυτό μας.

Αλλάζει τη σχέση μας με όσα μέχρι χθες μας καθοδηγούσαν χωρίς να το γνωρίζουμε.

Γιατί η αυτογνωσία δεν είναι απλώς μια βαθύτερη γνώση του εαυτού.

Είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία αποκτούμε μεγαλύτερη ελευθερία απέναντι σε ό,τι μέχρι τώρα λειτουργούσε αυτόματα.

Και ίσως αυτή η ελευθερία να είναι μία από τις σημαντικότερες μορφές ψυχικής αλλαγής που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος.
‍ ‍