Η αγάπη που μάθαμε παιδιά

Οι πρώτες εμπειρίες και η βάση της αγάπης

Ο τρόπος που αγαπάμε ως ενήλικες δεν ξεκινά πάντα από τη στιγμή που γνωρίζουμε έναν άνθρωπο. Πολύ συχνά έχει αρχίσει να διαμορφώνεται πολύ νωρίτερα, μέσα στις πρώτες σχέσεις της ζωής μας.

Η Θεωρία του Δεσμού, όπως διαμορφώθηκε από τον John Bowlby και εξελίχθηκε μέσα από το έργο της Mary Ainsworth, υποστήριξε ότι το παιδί δεν χρειάζεται μόνο φροντίδα για να επιβιώσει. Χρειάζεται και μια συναισθηματική βάση ασφάλειας. Χρειάζεται να αισθανθεί ότι υπάρχει κάποιος διαθέσιμος, σταθερός, ικανός να ανταποκριθεί στην ανάγκη του.

Ο εσωτερικός χάρτης των σχέσεων

Από αυτές τις πρώτες εμπειρίες αρχίζει να δημιουργείται ένας εσωτερικός χάρτης σχέσεων. Ένας τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος μαθαίνει τι σημαίνει εγγύτητα, εμπιστοσύνη, απόσταση, ανάγκη, φροντίδα, αγάπη.

Αυτός ο χάρτης δεν είναι συνειδητός. Δεν τον σκεφτόμαστε. Τον ζούμε.

Φαίνεται στον τρόπο που πλησιάζουμε έναν άνθρωπο. Στον τρόπο που αντέχουμε τη σιωπή. Στο πώς ερμηνεύουμε μια καθυστέρηση, μια αλλαγή στον τόνο της φωνής, μια απόσταση, μια ανάγκη που δεν απαντήθηκε αμέσως.

Τύποι δεσμού

Ασφαλής δεσμός

Στον ασφαλή δεσμό, το άτομο έχει μάθει ότι η εγγύτητα μπορεί να είναι σταθερή χωρίς να γίνεται απειλητική. Μπορεί να εμπιστευτεί, να ζητήσει, να περιμένει, να εκφράσει ανάγκη χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει την αξία του. Στις ενήλικες σχέσεις αυτό εμφανίζεται ως μεγαλύτερη αντοχή στη διαφωνία, λιγότερος φόβος απέναντι στην απόσταση και μεγαλύτερη δυνατότητα να παραμένει κάποιος συναισθηματικά παρών χωρίς να καταρρέει ή να αποσύρεται.

Αγχώδης δεσμός

Στον αγχώδη δεσμό, η εγγύτητα βιώνεται συχνά ως κάτι αβέβαιο. Ο άνθρωπος μπορεί να χρειάζεται συνεχείς διαβεβαιώσεις ότι αγαπιέται, ότι δεν εγκαταλείπεται, ότι ο άλλος παραμένει συναισθηματικά διαθέσιμος. Μια καθυστέρηση σε ένα μήνυμα μπορεί να μοιάζει δυσανάλογα απειλητική. Μια μικρή απόσταση μπορεί να ξυπνά έντονο άγχος. Δεν πρόκειται απλώς για «υπερβολή». Συχνά πρόκειται για έναν εσωτερικό συναγερμό που έχει μάθει να ενεργοποιείται όταν η σύνδεση μοιάζει επισφαλής.

Αποφευκτικός δεσμός

Στον αποφευκτικό δεσμό, η ανάγκη για εγγύτητα μπορεί να βιώνεται ως απειλή για την αυτονομία. Ο άνθρωπος μπορεί να δείχνει αυτάρκης, ψύχραιμος, ανεπηρέαστος. Μπορεί να απομακρύνεται όταν μια σχέση αρχίζει να γίνεται πιο κοντινή ή όταν ο άλλος ζητά περισσότερη συναισθηματική παρουσία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν αισθάνεται. Συχνά σημαίνει ότι έχει μάθει να προστατεύεται αποσυνδεόμενος από την ανάγκη του.

Διαφορετικές εμπειρίες στην ίδια σχέση

Γι’ αυτό δύο άνθρωποι μπορεί να ζουν την ίδια σχέση με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Για τον έναν, η απόσταση μπορεί να είναι φυσιολογική. Για τον άλλον, μπορεί να μοιάζει εγκατάλειψη. Για τον έναν, η ανάγκη για χώρο μπορεί να είναι απλή ανάγκη ηρεμίας. Για τον άλλον, μπορεί να βιώνεται σαν απόσυρση αγάπης.

Τι μας λέει η Θεωρία του Δεσμού

Η Θεωρία του Δεσμού λέει ότι οι πρώτες εμπειρίες σύνδεσης αφήνουν ίχνη. Διαμορφώνουν προσδοκίες και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα και ο ψυχισμός αντιλαμβάνονται την ασφάλεια, την εγγύτητα και την απειλή μέσα σε μια σχέση.

Μέσα από αυτές τις εμπειρίες χτίζουμε σταδιακά έναν εσωτερικό χάρτη για το πώς σχετιζόμαστε με τους άλλους. Πώς πλησιάζουμε, πώς εμπιστευόμαστε, πώς αντιδρούμε στην απόσταση και πώς βιώνουμε τη σύνδεση.

Οι πρώτες σχέσεις της ζωής μας γίνονται συχνά η βάση πάνω στην οποία χτίζονται οι επόμενες.

Η σημασία της κατανόησης

Η κατανόηση του δεσμού έχει στόχο να φωτίσει το παρελθόν και να εξηγήσει καλύτερα όσα συμβαίνουν σήμερα.

Όταν αναγνωρίζουμε τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να σχετιζόμαστε, αποκτούμε μεγαλύτερη επίγνωση των επιλογών μας.

Προς πιο συνειδητές σχέσεις

Και αυτή η παρατήρηση είναι συχνά το πρώτο βήμα για να δημιουργηθούν σχέσεις πιο συνειδητές, πιο ασφαλείς και πιο αληθινές.

Οι πρώτες εμπειρίες σχέσης μπορεί να έγιναν ο αρχικός μας χάρτης, αλλά έχουμε τη δύναμη να τον επανασχεδιάσουμε και να επιλέξουμε συνειδητά τον τρόπο που θέλουμε να αγαπάμε.